Wypożyczalnia sprzętu wodnego i organizator spływów kajakowych

TRZEBIOCHA z Rakownicą, Graniczną i Pilicą (mapa T1)

Trzebiocha jest ostatnim ogniwem ciekawego bocznego, wielowariantowego szlaku kajakowego. Jest lewym dopływem Wdy, w swoim górnym biegu nazywana jest Rakownicą lub Raknicą, alternatywnym szlakiem mogą być dopływy - Pilica i Borowa.

Powierzchnia dorzecza wynosi 226 km2, długość rzeki 24 km, dostępna dla kajakarzy prawie na całej swej długości. Jest szlakiem łatwym, przy niskim stanie wody miejscami uciążliwym, wymagającym holowania kajaka. Stanowi krótkie, ciekawe, urozmaicone połączenie z Wdą.

Szczegółowy kilometraż szlaku Trzebiochy

17,5 km Jezioro Wieprznickie, (pow. 25 ha, głębokości 6 m) malownicze o wysokich, częściowo zalesionych brzegach. Jest dogodnym i bezpiecznym w kajakowym rozumieniu (dostateczna ilość wody, szerokość rzeki i głębokość) miejscem rozpoczęcia spływu. Do jeziora dogodny dojazd z Kościerzyny ok. 5 km. Przy wypływie z jeziora lejkowate przewężenie, płycizny pod mostem i porośnięte roślinnością wodną wypłycenie stawu młyńskiego.

16,5 km Zastawka młyńska. Dobijamy do brzegu (wygodne wyjście) i przenosimy kajak z prawej strony obok zabudowań młyna. Kajak wodujemy na wąskiej strudze o szybkim nurcie, zwracając uwagę na pozostałe w rzece elementy starych urządzeń hydrotechnicznych. Można również odbyć niezbyt długą (1 km) pieszą wycieczkę do miejscowości Owśnice, gdzie znajduje się największy w powiecie kościerskim głaz narzutowy "Diabelski Kamień" o obwodzie 13,2 m, i wysokości 2,2 m, z żelaznym krzyżem na szczycie.

Jak podaje legenda, podobno dawno, dawno temu Purtek (diabeł), zaplanował zatarasować pielgrzymom zdążającym do Gdańska na odpust św. Dominika wejście do miasta przez Bramę Wyżynną. Wyszukał sobie w lipuskich lasach odpowiednio duży kamień, opasał go łańcuchem i po północy wybrał się w drogę. Gdy przelatywał nad Owśnicami świt obudził koguta. Diabeł wystraszony rzucił kamień na pole i po zrobieniu dziurki w kamieniu wszedł do środka. Rano owśnicki gospodarz, zaskoczony prezentem, postanowił rozłupać głaz na mniejsze kawałki. Wszelkie próby rozłupania kamienia nie dawały rezultatu. Dopiero gdy ujrzał małą dziurkę na wierzchołku głazu, domyślił się, że to Punkowa kryjówka. Miejscowy kowal szybko wykuł krzyż, który osadzono w otworze i tak oto uwięziono na zawsze diabła w kamieniu.

16,2 km Wpływamy na jezioro Garczyn (pow. 113 ha, głębokość 22 m i długość 3,5 m). Jest to bardzo malownicze, rynnowe jezioro o wysokich brzegach porośniętych lasem mieszanym, położone na wysokości 146 m n.p.m. Bogato rozczłonkowana linia brzegowa, liczne zatoki. Mijamy ośrodki wczasowe i sklep (500 m do PKP Garczyn). Mijamy zalesioną wysepkę Stolimkę. Uwaga na kołki w dnie.

W latach 30-tych XX wieku nad tym jeziorem odbył się światowy zlot harcerzy-skautów wodnych tzw. jamboree. Gościł na nim ówczesny prezydent RP Ignacy Mościcki. Dla jego potrzeb wybudowano specjalna bocznicę do obozowiska i ustawiono na niej salonkę, w której mieszkał. Także dla niego ułożono linię telegraficzną, zapewniając stałą łączność z Warszawą. Po wojnie przez kilka lat ośrodek służył oddziałom Służby Polsce.

12,0 km Wypływ rzeki Granicznej w południowo-zachodnim krańcu jeziora, przepływamy wygodnym sklepionym kanałem pod nasypem drogi Kościerzyna - Chojnice oraz drugim, znacznie mniejszym pod torami kolejowymi. Płytki, szybki nurt, mała średnica przepustu, zalecana przenoska przez tory lub spławianie kajaka na cumce.

Mijamy kilka rozlewisk i przepływamy przez Jezioro Graniczne o pow. 18 ha. Widoczna z daleka wieża kościoła w Łubianie, mijamy kąpielisko oraz lejkowaty wypływ z jeziora.

10,0 km Łubiana. Most drogowy, sklepy, PKS, PKP Miejscowość bardziej znana jako "Lubiana" - od nazwy ceramiki stołowej. W 1968 roku powstał tu największy zakład przemysłowy w okolicy Kościerzyny - Fabryka Porcelany Stołowej. Elegancka porcelana zdobyła sobie uznanie na wielu rynkach świata. Wyroby można nabyć w przyzakładowym sklepie w cenie producenta. Poniżej mostu 100 metrowe kamieniste wypłycenie, wymagające przy niskim stanie wody holowania kajaka.

9,5 km P Poniżej mostu ujście Pilicy (dawniej Pieliska), szlak kajakowy.

Wpływamy w las, mijamy niski mostek, kolejny znacznie wyższy i wpływamy na pogłębiony odcinek rzeki, kręty nurt.

7,6 km Jezioro Sudomie (pow. 172 ha, głębokość 12 m, długość 3,5 km), o bogato rozczłonkowanej linii brzegowej. Kierujemy się na przeciwległy brzeg nieco w lewo (wschód), widoczne zabudowania wsi Rybaki, skręcamy w prawo w przewężenie wąskiej cieśniny, wpływamy na jezioro Mielnica o pow. 29 ha.

6,0 km Przepływamy pod mostem na lokalnej drodze w miejscowości Sycowa Huta (sklep, PKS), mijając jej letniskowe zabudowania. Wpływamy na jezioro Żołnowo o pow. 29 ha, głębokość 6 m.

5,0 km L Na południowo-wschodnim wysokim brzegu, otwiera się szerokie wcięcie lejkowatego wypływu Trzebiochy. Dość płytko, wodorosty, krzaki, dalej uregulowany, szerszy odcinek rzeki. Z lewej wysoki zalesiony drzewami liściastymi brzeg, uroczo mieniący się zwłaszcza jesienią całą paletą barw. Próg, pozostałość po jazie, nie wymagający wysiadania z kajaka.

3,6 km Wieś Grzybowo. Nieco dalej, mijając z prawej staw młyński, dopływamy do Grzybowskiego Młyna, gdzie czeka nas kłopotliwa przenoska. Można przenieść za zgodą pracowników gospodarstwa rybackiego na ich teren i tam wodować, niewygodne zejście, szybki nurt i co gorsza, wypływająca poza granice gospodarstwa po ok. 300 m rzeka jest przegrodzona wysokim metalowym płotem (jedynie nieduża dziura umożliwia przejście, a kajak przy odrobinie szczęścia można przecisnąć pod parkanem (jak to się ma do Prawa Wodnego). Inny wariant to przenoszenie drogą wzdłuż granicy gospodarstwa, z lewej strony i wodowanie za wspomnianym wyżej ogrodzeniem. W gospodarstwie rybackim możliwość nabycia ryb.

Przed nami przepiękny, bardzo malowniczy, bardzo szybki odcinek rzeki, żwirowo-kamieniste bystrza, zwalone drzewa.

0,0 km Wpływamy na Wdę powyżej wsi Loryniec na jej 166,5 km.

PILICA (Borowa) (mapa B 1)

Pilica zwana inaczej Pieliską jest prawym dopływem Granicznej, w górnym biegu, do ujścia Kani nazywana jest Borową, w dolnym biegu Pilicą. Zródła jej leżą na północ od jezioro Sumino koło wsi Małe Zdunowice. Powierzchnia dorzecza wynosi 111 km², długość rzeki 20 km. Szlak łatwy, dostępny dla kajaków od jezioro Suminko, w górnym biegu uciążliwy ze względu na dużą ilość płycizn i przepustów.

Szczegółowy kilometraż szlaku Pilicy

16,6 km Wieś Sumin, jeżioro Sumino (pow. 170 ha, głębokości 15 m i długości 5 km), wąskie malownicze, otoczone lasami. Wypływ Borowej z jeziora znajduje się w płytkiej, odległej od wsi o 800 m na wschód zatoce, dobrze widocznej na tle pierwszej od osady kępy lasu. Płyniemy strugą szerokości ok. 2 m, zalesione, umocnione brzegi, dwa kolejne przepusty. Struga poszerza się, za lasem niski mostek.

13,3 km Leśnictwo Żółno, przepust, poniżej struga o ciasnych zakrętach z trudem mieszcząca na długość kajak.

11,6 km Ujście do Jeziora Gostomskiego (pow. 27 ha, głębokość 5 m). Jest to rynnowe jezioro o długości ok. 2 km, o wysokich niezalesionych brzegach. Wypływ rzeki z jeziora z prawej strony w połowie długości jeziora, obok samotnego gospodarstwa, tuż za wypływem przepust. Struga przeważnie płytka, wymagająca holowania.

9,2 km L Ujście strugi Czysta Woda, prowadzącej od Je­zioro Borowego.

6,8 km Wieś Korne, młyn, przenoska 50 m.

6,3 km L Dopływ strugi Dłużnica, odprowadzającej wodę z jezioro Wielkiego Długiego. Za ujściem most na lokalnej drodze. Koryto szersze, płycizny.

5,7 km L Wieś Nowa Karczma, dopływ strugi Kania oraz most na drodze Kościerzyna - Bytów. Od ujścia Kani rzeka nosi nazwę Pilica. Przed wpłynięciem do lasu płytko, niewykluczone holowanie przy niskiej wodzie.

3,4 km Końcowy, malowniczy odcinek. Zniszczona zastawka i most kolejowy, rzeka uregulowana, poniżej mostu bystrza.

0,0 km Ujście do Granicznej w odległości 500 m od wsi Łubiana.

KANAŁ WDY i Studzieniczna Struga (mapy 4 i 5)

Kanał Wdy jest najstarszym w tej części Borów Tucholskich kanałem rzecznym, wybudowanym w celach melioracyjnych w XIX wieku, prowadzącym większość wód Wdy na sztuczne łąki w rejonie Czarnej Wody. Pierwsze z nich zaczęły powstawać już w 1840 roku w celu użyźnienia zalegających tu piasków.

Za wsią Borsk kanał stopniowo odsuwa się od rzeki, w środkowej części prowadzi wśród zwartych sosnowych lasów, w dolnej rozgałęzia się na wiele odnóg, nawadniających łąki i odprowadzających wodę do Wdy. Szlak ten stanowi alternatywę dla szlaku Wdy, jest łatwy, malowniczy w górnym biegu bez przeszkód, w dolnym dość uciążliwy. W opisie proponujemy najciekawszy wariant szlaku Kanał i Studzienicka Struga oraz wariant dla Wdy przy bardzo niskim poziomie wody za przepustem w Borsku.

Szczególowy kilometraż szlaku Kanału Wdy

27,0 km Most na trasie Górki - Bąk, stacja kolejowa, pole biwakowe,150 km szlaku Wdy. W prawo rzeka za przepustem, my płyniemy kanałem prosto.

24,5 km Most na drodze Bąk - Żebrowo, kanał zwęża się i przybiera charakter uregulowanej rzeki o dość szybkim i wyraźnym nurcie. Dobrze widoczne piaszczyste dno, głębokość ok. 1 m. Na całej długości kanału, w wale, co kilkaset metrów mniejsze lub większe przepusty.

23,5 km Most drogowy Bąk Wieś - Karsin. 22,0 km Most kolejowy na trasie Czersk - Bąk.

21,5 km Tuż przed zakrętem, miejsce gdzie można przenosić kajak na Wdę, w przypadku gdy nie chce się dalej płynąć kanałem. Odległość między kanałem, a rzeką 300 m (144 km szlaku Wdy), nad rzeką pole biwakowe. Od tego miejsca kanał wyraźnie oddala się od rzeki.

21,0 km Kolejny most tuż obok miejscowości Miedzno. 17,0 km P Dużym zakolem kanał opływa rozlewiska i stawy rybne prowadzone przez Zakłady Płyt Pilśniowych w Czarnej Wodzie, możliwość kłopotliwego przenoszenia kajaka na strugę wpadającą do Wdy ( 141 km) koło leśnictwa Uroże, za zakrętem most oraz zastawka na kanale, regulująca w dalszej części kanału poziom wody. Bywa i tak, że w dalszej części kanału wody całkowicie brak np. przypadku suszy oraz w czasie sianokosów, przeważnie w czerwcu i wrześniu. W takim przypadku pozostaje jedynie ewakuacja przez stawy.

16,0 km Most kolejowy na trasie Kościerzyna-Bydgoszcz. 15,5 km L Most drogowy obok leśnictwa Wojtal, do stacji PKP 500 m w prawo. Najładniejszy odcinek kanału, rosochate drzewa przybrzeżne, jałowce, trasa prowadzi długimi prostymi odcinkami.

12,0 km Most na drodze Leśna Huta - Wojtal.

10,0 km Most na drodze Bartel Wlk. - Leśna Huta.

9,0 km Zastawka, regulująca poziom wody w kanale, nad zastawką mostek, niewygodne wyjście. Z prawej za kępą drzew widoczne jezioro Smolnik, przez które przepływa Studzienicka Struga. Wzdłuż kanału wybetono­wanym korytem płynie z Czarnej Wody na pobliskie pola filtracyjne poprodukcyjna woda brunatnego (od garbników) koloru. Z lewej małe rozlewisko, kanał skręca w prawo.

8,0 km Dawne zabudowania strażnika kanałowego, tuż za budynkiem mostek oraz akwedukt. Pod kanałem, sklepionym łożyskiem przepływa Studzienicka Struga. Z lewej widoczne Jezioro Studzienickie o pow. 4 ha, głębokość 2 m, oddalone od kanału o 500 m oraz wieś Studzienice. Przy akwedukcie znosimy kajak po skarpie stromo w dół na strugę. Pierwsze 300 m to wąska, kręta, płytka struga, niewykluczona konieczność holowania kajaka, kolejny kilometrowy odcinek do jeziora, szerzej, można płynąc, od czasu do czasu przeciągając kajak nad zwalonymi drzewami.

6,5 km Jezioro Smolnik o pow. 13 ha. Wypływ strugi z jeziora obok widocznych naprzeciwko zabudowań wsi Smolnik. W czasie drugiej wojny światowej (1944-45) mieli tutaj swoją bazę partyzanci. Odcinek 2 km do Leśnej Huty bardzo malowniczy, za sprawą bobrów dość uciążliwy, sporo zwalonych drzew i żeremia spiętrzające rzekę o metr. Kilka kładek.

4,0 km Most w Leśnej Hucie, zabudowania leśnictwa, za mostem w nurcie pozostałości (żelazo i beton) po starym moście. Odcinek do Jeziora Wieckiego, przypomina poprzedni, lecz drzewa z uwagi na gabaryty, trudniejsze do pokonania. Płyniemy wśród pól i łąk otoczonych lasem, który stopniowo oddala się od rzeki.

1,0 km Wpływamy na Jezioro Wieckie o pow. 35 ha, o wysokich częściowo zalesionych brzegach. Na prawym brzegu pole biwakowe. Ujście strugi z jeziora na jego południowym krańcu. Szeroka struga przepływamy między zabudowaniami wsi Wieck. Przed mostem pozostałości po zastawce, dla wprawnych przy wyższej wodzie możliwość spłynięcia, lub przenoska.

0,0 km Wpływamy na Wdę na jej 135 km.

NIECHWASZCZ z Parzenicą (mapy N 1 i N2)

Niechwaszcz jest prawym dopływem Wdy, a zarazem po­mostem łączącym Brdę i Wdę, odcinek miedzy Zbrzycą w Leśnie, aż do miejscowości Chłopowy (droga Brusy ­ Czersk) dla kajaków niedostępny. W górnym biegu obserwować można ciekawe zjawisko bifurkacji - rzeka rozdziela się w dwu kierunkach; część wód kieruje się na północ do jezioro Leśno i do Zbrzycy (zlewnia Brdy), a część na południe jako Niechwaszcz. Powierzchnia dorzecza wynosi 202 kmz, długość rzeki 44 km.

Dogodnym miejscem do rozpoczęcia spływu jest jezioro Blewic koło przystanku PKS Popówko (ok.6 km od Wiela), najkorzystniej jednak, z uwagi na dyskomfort związany z przeprawą przez jezioro Jazy (płytkie, muliste, duże problemy z wiosłowaniem), wodować na przesmyku miedzy jeziorami Jazy i Skąpe, gdzie można dojechać leśną dorogą z Wiela przez Rogalewo lub Piątkowa w kierunku Lubni.

Szczegółowy kilometraż szlaku Niechwaszczy

42,0 km Jezioro Skąpe (pow. 135 ha), najbardziej malownicze jezioro na szlaku, ciągnie się na długości 6 km, szeroką do 300 m wijącą się rynną. Położone jest na wysokości 140 m n.p.m. i posiada wysokie, zalesione brzegi.

36,4 km W końcu jeziora z prawej wypływ rzeki Parzenicy, zastawka. Początkowy odcinek rzeczki uregulowany, dalej do osady Broda zarośnięty, staw młyński bardzo zarośnięty szuwarami. Skręcamy w prawo, trzymając się prawego brzegu dopływamy do nieczynnego młyna.

34,4 km L Przenoska 50 m, za młynem odcinek płytki. Ujście Korzenicy, po 2 km staw młyński i młyn w miejscowości Młynek, przenoska prawą 70 m. Ten odcinek, to rzeka szerokości ok. 4 m płynąca pośród rozległych torfowych łąk. Dwa niskie mostki.

29,5 km Osada Rakarnia, położona na piaszczystym wzgó­rzu przy rzece, pod mostkiem płycizna.

27,7 km Ujście Parzenicy do rzeki Niechwaszcz, możliwość rozpoczęcia spływu przy odległej o 1,5 km drodze Czersk - Brusy w miejscowości Chłopowy, skąd 2 m szerokości rzeczką dopływamy do omawianego wyżej miejsca. Tu rzeka nagle poszerza się do 10-20 m, jest uregulowana i sprawia wrażenie stojącej wody. Przed nami niezbyt interesujący odcinek rzeki, która płynie miedzy rozległymi łąkami, w liczącej 1,5 km szerokości dolinie. Most na drodze Mokre - Zamość.

14,2 km L Za mostem ujście Kanału Niechwaszcz. Obecnie zarasta i jest już nie dostępny dla kajakarzy. Mijamy samotną osadę Dębowiec.

12,4 km Most kolejowy na trasie Czersk - Bąk, kilkaset metrów dalej kolejny, tym razem drogowy most na trasie Czersk - Wiele. Stopniowo prąd staje się szybszy, dalej towarzyszy nam wysokopienny las.

11,4 km Zastawka koło wsi Mniszek, rzeka się pogłębia. Za lasem dopływamy do wsi Pustki, most na drodze Mokre - Odry, pojedyncze zagrody rozrzucone są wzdłuż rzeki na dłuższej przestrzeni. Uciążliwy za sprawą licznie zwalonych drzew odcinek rzeki. Kolejny most, tym razem miedzy miejscowościami Gotelp­Wojtal, ładny odcinek rzeki, prąd staje się szybki, płyniemy uroczą doliną.

3,2 km Rzeka stopniowo uspakaja się, most kolejowy na trasie Kościerzyna - Bydgoszcz i zaraz wpływamy na staw młyński dobijając obok pozostałości po spalonym młynie w miejscowości Zawada. Kajak znosimy z prawej, na płytki, kamienisty odcinek rzeki. Końcowy najpiękniejszy odcinek szlaku wynagrodzi nam monotonię środkowego biegu i uciążliwości wcześniejszego odcinka. Rzeka płynie malowniczym wąwozem pośród starego lasu. Prąd jest bardzo szybki, występują podwodne głazy, bystrza, a zwalone drzewa przy szybkim nurcie mogą sprawić nam kłopot.

0,0 km Ujście Niechwaszczy do Wdy na jej 131,1 km.

KAŁĘBNICA (mapa K1)

Kałębnica jest lewym dopływem Wdy o długości cieku 15 km, powierzchnia dorzecza 73 km². Łączy ona ciąg malowniczych jezior. Szlak ten można pokonywać zarówno płynąc "pod prąd" jak i traktując jako szlak dopływowy.

Szczegółowy kilometraż szlaku Kałębnicy

15,0 km Wodujemy na północnym brzegu Jeziora Czarnego koło leśnictwa Czarne, 6 km od Skórcza. Jezioro Czarne ma charakter jeziora rynnowego, o brzegach prawie całkowicie porośniętych lasem. Powierzchnia jeziora wynosi 204 ha, głębokość 7 m, długość ponad 6 km. Podzielone jest w środkowej części cieśniną. Obok cieśniny, koło leśnictwa Cisowa Góra rośnie kolonia ok. 150 cisów.

9,7 km Na południowym krańcu Jezioro Czarnego, połączenie z jeziorem Kałębie. Most na drodze Skórcz ­Warlubie, kajak przepychamy sklepionym przepustem, lub przenosimy ponad drogą. Jezioro Kałębie ma pow. 466 ha, głębokość 21 m, nazywane jest Kociewskim Morzem. Ma kształt nieregularny z trzema dużymi zatokami. Na północno-wschodnim krańcu jeziora położona jest wieś Osiek z pełną siecią usług. Nie tak dawno jeszcze okoliczne lasy nazywane były Puszczą Osiecką, a sama miejscowość stanowiła siedzibę znacznego starostwa któremu podlegał Skórcz. Mimo, że pierwsze wzmianki o Osieku pochodzą dopiero z 1312 roku, istniał tu ponoć nieduży gród, w którym miał nocować św. Wojciech. Później mieściła się tu strażnica chroniąca szlak handlowy biegnący przez Bory Tucholskie. Po zajęciu Pomorza przez Krzyżaków, na półwyspie jeziora Kałębie, wzniesiono nieduży zamek, o który toczono zacięte walki w czasie wojny trzynastoletniej. Dekretem królewskim z 1466 roku Osiek stał się siedzibą starostwa niegrodowego. W 1566 roku starosta uzyskał pozwolenie na za założenie w Osieku miasta i budowę rezydencji starościńskiej. Wykorzystując krzyżackie fundamenty wzniesiono renesansowy pałac, który niestety został zniszczony podczas szwedzkiego potopu. Przez pewien czas starostą osieckim był królewicz Władysław Waza (później król Władysław IV) oraz Jan III Sobieski. Na lata 20 ubiegłego wieku przypada rozwój Osieka jako miejscowości letniskowej. Jak podaje przewodnik Orłowicza z 1924 roku istniała tu "wygodna gospoda z restauracją". W latach 1936-39 przez Osiek wybudowano pierwszy i jedyny ukończony odcinek autostrady Toruń - Gdynia. Po wojnie powstały w Osieku liczne domki letniskowe oraz kilka ośrodków wczasowych, a sama wieś znacznie się rozbudowała. Godnym obejrzenia jest neogotycki kościół z 1866 roku pod wezwaniem św. Rocha, wzniesiony z kamieni polnych i cegieł, istnieje tu również dobrze zachowana drewniana zabudowa z końca XIX wieku z charakterystycznymi chatami podcieniowymi.

Po lewej widoczne zabudowania wsi Radogoszcz. Na północ od wsi, miedzy jeziorami Kałębie i Słone znajduje się słynny rezerwat ornitologiczny "Czapli Wierch" o pow. ponad 5 ha. Obejmuje on 200 letni bór sosnowy z podszytem jałowca i pas przybrzeżnych olch nad Jezioro Słonym. Jest to miejsce gniazdowania nie tylko czapli, ale również kruków i sokołów. Jest to rezerwat ścisły, nie udostępniony do zwiedzania.

5,3 km W północno-zachodniej, zarastającej zatoce jeziora Kałębie znajduje się wypływ rzeki, który zwłaszcza pod koniec lata może być bardzo zarośnięty i zmuszać do przeciskania się między trzcinami. Krótki odcinek Kałębnicy, wąski trochę kręty, malowniczy i dziki, mijamy mostek na lokalnej drodze i dopływamy do jezioro Słonego (pow. 133 ha, długość 2,5 km). Po prawej zabudowania leśnictwa, po lewej leśne pole biwakowe.

2,1 km Wypływ rzeki z jeziora koło zabudowań wsi Skrzynia, jaz, przenoska oraz betonowy most drogowy.

1,7 km Małe zabagnione jeziorko Wstążki.

0,0 km Ujście do Wdy na 77,5 km szlaku.

ŚWIĘTA STRUGA (mapy 7 i 8)

Święta Struga wypływa z Jezioro Świętego. Długość rzeki wynosi 19 km, powierzchnia dorzecza 88 km'-. Jest szlakiem łatwym, malowniczym, urozmaiconym lecz uciążliwym.

Szczegółowy kilometraż szlaku Świętej Strugi

15,5 km Szlak dostępny od jezioro Ocypel, wodujemy przy kąpielisku. Jest to malownicze jezioro w kształcie zbliżonym do trójkąta (pow.122 ha, głębokości 22 m). Po środku jeziora duża wyspa. Wieś o tej samej co jezioro nazwie, jest wsią letniskową z kilkoma ośrodkami wczasowymi i siecią sklepów.

14,6 km Wypływ strugi z jeziora ukryty między trzcinami naprzeciw wspomnianej wyżej wyspy. Rzeczka płynie przez lasy w płytkim jarze.

11,7 km P Mijamy duży dopływ, którym można popłynąć pod prąd kilkaset metrów na malownicze jezioro Firek o pow. 6 ha, które jest położone w wąskiej, zielonej dolinie. Mijamy kilkanaście ostrych meandrów.

11,0 km Wpływamy na wydłużone Jezioro Dhigie o pow. 67 ha, głębokości 5 m. Z lewej zabudowania wsi Mermet, z prawej wsi Długie. Jezioro stopniowo zwęża się i przechodzi w szeroką rzeczkę.

8,1 km Jezioro Babskie o pow. 15 ha. Trzymając się prawego brzegu bez trudu odnajdujemy lejkowaty wypływ z jeziora. Na zarośniętym rozlewisku skręcamy w prawo. Most na lokalnej drodze, dalej kolejny między miejscowościami Kasparus - Cisiny. Jest to najładniejszy, zalesiony odcinek szlaku, prąd znacznie szybszy.

3,0 km W widłach rzek Święta Struga - Brzezianek położona jest wieś Kasparus. Jest to typowo leśna osada. Sławę tej miejscowości przyniósł strajk szkolny w roku szkolnym 1906/07, który miał tu bardzo dramatyczny przebieg. W ciągu dwumiesięcznej przerwy w nauce doszło do bijatyki miedzy rodzicami, a nauczycielami pruskimi wspieranymi przez żandarmeńę. Bezpośrednią przyczyną bójki była próba zastraszenia dzieci przez kierownika szkoły i nauczyciela przy użyciu rewolweru. Dochodzeniem objęto 46 rodziców, z których 26 wymierzono dotkliwe grzywny oraz kary więzienia. W 1926 roku wybudowano w Kasparusie ładny drewniano­ceglany kościół pw. Św. Józefa. Najstarszym zachowanym zaś budynkiem jest plebania z połowy XIX stulecia.

1,2 km Jezioro Staw Młyński, na jego końcu w miejscowości Szlaga młyn, przenoska obok młyna z prawej 60 m.

0,0 km Ujście obok leśniczówki Żurawki do Wdy na jej 75 km.

PRUSINA (mapy P1 i P2)

Prosina jest prawym dopływem Wdy. Płynie w wąskiej dolinie o wysokich zalesionych zboczach. W Tleniu wpada do jeziora Żur. Dostępna dla kajaków od Osieczna, lecz pierwszy odcinek jest wyjątkowo wąski, 1,5-2 m szerokości, kręty, stąd preferowane są kajaki 1 osobowe. Powierzchnia dorzecza wynosi 220 km2, długość rzeki 30 km.

Szczególowy kilometraż szlaku Prosiny

23,4 km Wieś Osieczna, poczta, sklepy, PKS. Most Osieczno - Starogard. Wodujemy przy jednym z trzech mostków, rzeczka wąska, płytka, od czasu do czasu w nurcie drzewa, uciążliwy odcinek.

23,0 km Małe Krówno, charakter rzeczki nie zmienia się, przeszkodą są nisko usytuowane kładki.

22,4 km Most kolejowy na trasie Czersk - Skórcz.

20,9 km Duże Krówno, pod mostem lokalnym ogrodzenie w nurcie, przenoska. Rzeczka nieznacznie poszerza się, widoczne zabudowania, to wieś Byłyczek.

19,5 km Wieś Bałyczek, most na lokalnej drodze. Małe rozlewisko, coraz częstsze ślady bobrów, licznie zwalone do koryta za sprawą bobrów drzewa. Przeurocza dolina zwęża się, nurt traci wigor, rozlewisko. To bobry zbudowały tu trzy piękne, metrowej wysokości każda - zapory, spiętrzające rzekę. Obrazy jak z przyrodniczego filmu. W każdej z nich jest miejsce na spławienie kajaka. Za tamami nurt szybki, a Prosina płynie wąskim korytem pośród lasu. Wypływamy na łąki.

16,8 km P Mijamy dopływ odprowadzający wodę z Jezioro Okonińskiego, wśród łąk dopływamy do zabudowań wsi Łoboda i dobijamy w zarastającym stawie młyńskim z prawej. Niewygodne wyjście i przenoska 50 m przez szosę ze Śliwic do Błędna. Kajak wodujemy za przepustem, właściciel młyna przekonany, że zakupił młyn wraz z rzeką robi utrudnienia kajakarzom. (Prawo Wodne Dz. U. Nr 115 z dnia 11.10.2001 poz. 1229 Art. 26 i 27).

Pierwszy kilometr oczyszczony z drzew, nurt bardzo szybki, dużo pojedynczych drzew w korycie, urokliwy odcinek. Niski mostek, na który można bezpiecznie napłynąć i przeciągnąć kajak.

Mijamy nasyp budowanej przed wojną drogi do Gdańska, rozpoczyna się uciążliwe, długie rozlewisko stawu młyńskiego w Śliwiczkach. Głębokość stawu nieduża, a muliste podłoże utrudnia wiosłowanie.

12,2 km Śliwiczki, jaz przy odbudowywanym młynie, sklepy, PKS. Za jazem początkowo płytko, prąd szybszy, kamieniste dno, sporo drzew w nurcie.

10,7 km Mijamy położone na przeciwległych brzegach budynki leśnictwa Sarnia Góra. Tu rzeka przekracza granice Wdeckiego Parku Krajobrazowego, przed miejscowością Laski, niski mostek.

9,6 km Most w Laskach.

8,5 km Kilka cieków zasilających rzekę w wodę, most w miejscowości Zazdrość.

6,3 km Łążek, most na drodze Tleń - Śliwice. Ta nieduża, zwarta osada powstała nad Prosiną w czasach krzyżackich. Oddalenie od cywilizacji zaowocowało zachowaniem starych zwyczajów, wyrażających się do niedawna m.in. nie używaniem zamków i kłódek. Na północ od wsi stare wspaniałe, pomnikowe jałowce. Rozpoczyna się przepiękny, o charakterze górskim odcinek Prosiny, znaczny spadek, wąskie koryto, szybki nurt, w rzece kamienie. Płyniemy pięknym wąwozem, o wysokich brzegach porośniętych lasem.

3,6 km Lokalny most, pod nim bystrze, bardzo ostre kamienie i pozostałości metalowych konstrukcji w rzece.

2,8 km P Zabudowania leśnictwa Wygoda, bardzo malowniczo, przełom rzeki przypominającej górski potok, uskoki, w nurcie sporo drzew, w tym o bardzo pokaźnych rozmiarach całkowicie tarasujących rzekę, trudy uciążliwości związanych z przeciąganiem kajaka wynagradza piękna dolina ze żwawo płynącą jarem rzeką. Mijamy mostek, to już Tleń, ośrodek wczasowy "Geo­wita", koniec przełomu, rozpoczyna się rozlewisko zaporowego jeziora Żur. Widoczna oddalona o 300 m sta­cja kolejowa.

0,0 km Most drogowy w Tleniu, wpływamy na Wdę na 40,9 km szlaku.