Wda
Wda zwana też Czarną Wodą jest lewym dopływem Wisły. Płynie na Pojezierzu Południowopomorskim przez Równinę Charzykowską, Bory Tucholskie i Wysoczyznę Świecką, w województwiach pomorskim i kujawsko-pomorskim. Wypływa na Równinie Charzykowskiej, na wysokości 160 m n.p.m. z jeziora Krążno, ok. 11 km na południowy-wschód od Bytowa, koło wsi Osława-Dąbrowa, na południowy-zachód od Jeziora Wieckiego. Przepływa przez wiele jezior m.in. Schodno, Radolne, Wdzydze, Żurskie, Gródek. Poniżej jeziora Wdzydze odgałęzia się Kanał Wdy. Następnie wielkimi zakolami i łukami płynie przez Bory Tucholskie. Ta piękna nizinno-leśna, meandrująca wśród lasów rzeka, posiada liczne zatoki, a piaszczysto-kamieniste dno porastają wodorosty. W niewielkiej odległości od Wdy leży ponad 350 mniejszych lub większych jezior. Poniżej Tlenia wpływa na Wysoczyznę Świecką. Uchodzi do Wisły w Świeciu w Dolinie Fordońskiej na wysokości ok. 23 m n.p.m. Miedzy dwoma bliźniaczymi rzekami Brdą i Wdą rozciąga się drugi co do wielkości kompleks leśny w Polsce - Bory Tucholskie, położony między Chojnicami, a Tucholą na południu oraz Kościerzyną, a Starogardem Gdańskim na północy. Pokrywa obszary sandrowe, na których wytworzyły się ubogie gleby, przeważnie piaszczyste, miejscami przechodzące w zwiewne piaski. Występują tu liczne jeziora rynnowe o łącznej pow. 120 tys. ha. Pierwotny drzewostan stanowiły lasy bukowo-sosnowe. Nieprawidłowa gospodarka leśna spowodowała degradację siedlisk, którą pogłębiły pożary oraz masowo pojawiające się szkodniki. Panującym gatunkiem jest tu sosna z nieznaczną domieszką innych gatunków drzew. Zachowały się ostoje rzadkich gatunków ptaków, np. bociana czarnego, kormorana, głuszca, cietrzewia.
W czasie Powstania Wielkopolskiego 1918-19 był to rejon intensywnej działalności partyzantki. W okresie międzywojennym bory były bardzo ważną bazą surowcową dla rozwijającego się przemysłu drzewnego. We wrześniu 1939 roku prowadzone były tu ciężkie walki obronne armii polskiej z Niemcami. W latach 1939-45 rejon działania Armii Krajowej, Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski" i "Gryf Kaszubski". W 1944 roku rejon działania polskich i sowieckich grup spadochronowo-desantowych. Obecnie Bory Tucholskie dostarczają drewna dla istniejącego na tym terenie przemysłu drzewnego, a także znacznych bogactw runa leśnego.
Bory Tucholskie są atrakcyjnym, chętnie odwiedzanym terenem turystycznym. Utworzono tu Parki Krajobrazowe: Tucholski, Zaborski, Wdzydzki i Wdecki oraz Park Narodowy "Bory Tucholskie". Na pow. 82,7 tys. ha utworzono Leśny Kompleks Promocyjny "Bory Tucholskie", gdzie są wprowadzone proekologiczne zasady gospodarki leśnej. Tworzą go nadleśnictwa Dąbrowa, Osie, Tuchola i Woziwoda. Utworzono tu również szereg rezerwatów przyrody z czego znaczną część w dorzeczu Wdy: krajobrazowe - "Odry", "Krzywe Koło", ornitologiczny - "Miedzno", leśny - "Brzęki" czy torfowiskowy - "Dury".
Pokonanie kajakiem tej mniej zagospodarowanej arterii wodnej Borów Tucholskich i Kociewia nie będzie stanowić trudności nawet dla mniej sprawnych wodniaków, chociaż jezioro Wdzydze przy złych warunkach atmosferycznych stanowić może groźną przeszkodę. Wg klasyfikacji trudności wód spokojnych Wdę zalicza się do rzek sklasyfikowanych w skali "A" - łatwy: odcinek szlaku kajakowego możliwy do pokonania przez każdego początkującego turystę wodnego przy użyciu dowolnego sprzętu pływającego z wyposażeniem biwakowym tzn. szlaki wodne szerokich rzek o małym spadku koryta (do 0,5 %) i słabym prądzie, bez żadnych istotnych przeszkód sztucznych oraz "B" - nieco uciążliwy: poniżej Żuru odcinek szlaku kajakowego możliwy do pokonania przez mało zaawansowanych kajakarzy przy użyciu typowego sprzętu kajakowego, tj. rzeki o spadku koryta do 1% i nurcie o prędkości 2-4 km/h z przenoszeniem przez rzadko występujące przeszkody sztuczne bądź naturalne. Szlak bardzo malowniczy, atrakcyjny krajoznawczo.
Woda w rzece i jej dopływach z małymi wyjątkami mieści się w I i II klasie czystości.
Długość rzeki 198 km
Długość szlaku 195 km
Powierzchnia dorzecza 2325 km2
Średni spadek na szlaku 0,7%
Średni roczny przepływ przy ujściu 6,52 m3/s
Maksymalna rozpiętość wahań stanów wody
w dolnym biegu 1,6 m
Średnia temperatura wody o godz. 7°° w Czarnej Wodzie:
w zimie 3,6°C
w lecie 13,5°C
w lipcu 15,8°C
w sierpniu 15,3°C
Dopływy:
Trzebiocha z Graniczną i Pilicą, Kanał Wdy ze Studzienicką Strugą, Niechwaszcz z Parzenicą, Kałębnica, Święta Struga i Brzezianek, Prusina, Ryszka z Mukrzem, Sobińska Struga, Wyrwa (ostatnie trzy nie są szlakami kajakowymi).
Cały szlak kajakowy Wdy jest oznakowany.
źródło: "Wda z dopływami", Zbigniew Galiński
